- سایت رسمی اطلاع رسانی حاجیه خانم اکبری
بسمالله الرحمن الرحیم
یا فاطمة الزهرا سلامالله اغیثینی
جشن غدیر
مراسم جشن و سرور در ایام موفور السرور عید غدیر پیشینهای بس دیرینه دارد.
- همهی پیامبران به اوصیای خود توصیه میکردند که روز عید غدیر خم را جشن بگیرند.[1]
- پیامبر عظیم الشان اسلام صلیالله علیه و آله پس از انتصاب امیرالمومنان علی علیهالسلام به خلافت، سه روز تمام در سرزمین غدیر خم جشن گرفتند و به حاضران که تعدادشان بالغبر 120000 نفر بود میفرمودند:
هَنِّئونی هَنِّئونی اِنَّ اللهَ خَصِّنی بالنُّبُوَّةِ وَ خَصَّ اَهلَ بَیتی بِالامامَةِ: به من تبریک بگوئید به من تهنیت بگوئید خداوند مرا به نبوت و خاندانم را به امامت اختصاص داد.[2]
- به حسان بن ثابت امر فرمودند که با سرودن قطعه شعری هنگامهی غدیر را در جهان ادبیات جاودانه سازد.[3]
- به امیرالمومنان علی علیهالسلام امر فرمودند که روز غدیر را همهساله جشن بگیرد.[4]
- خاندان عصمت و طهارت و شیعیان بهتبع آن، هرساله عید غدیر را جشن میگرفتند.[5]
- امام رضا علیهالسلام در سال 203 قمری عید غدیر را در خراسان جشن گرفتند فیاض طوسی که در آن مراسم حضور داشت مشاهدات خود را به سال 259 ق گزارش داد.[6]
- معز الدوله، پادشاه مقتدر آلبویه در سال 352 ق روز غدیر را رسماً جشن گرفت.[7]
- اهالی مصر و مراکش در سال 362 ق به مدت ده روز «دهه ی غدیر» را جشن گرفتند.[8]
- مقریزی، متوفای 845 ق گزارش جامع و دقیقی از مراسم جشن و سرور «دهه ی غدیر» در دولت فاطمیان، از صلهها و تبرعات آنان در سال 516 ق در طول دهه ارائه داده است.[9]
- از سال 907 ق همهساله در سرتاسر ایران اسلامی، عید سعید غدیر در سطح گستردهای، طی مراسم باشکوهی جشن گرفته میشود.
در کتاب شریف و ارزشمند «الخطط المقریزیه» که اثر بجا مانده از مرحوم تقی الدین احمد بن علی مقریزی، متوفای 845 ق گزارش جامع و کاملی از مراسم دههی غدیر که در دولت فاطمیان در قاهره، برگزار میشد ارائه دادهاست. مجموع این گزارشها را مرحوم دکتر محمدهادی امینی، فرزند مرحوم علامه امینی در کتاب ارزشمندی گردآوردهاند که واقعاً برای تحقیق خواندنش لازم است؛ و هر کس بخواهد در رابطه با جشن غدیر اطلاعات کافی و جامعی کسب کند باید به این کتاب مراجعه کند.
ما هم فرازهای از این کتاب را برای شما محبان و شیعیان مولا بهعنوان وظیفه نقل میکنیم، امیدواریم مورداستفاده قرار بگیرد حداقل اینکه بر معلومات ما نسبت به این مراسم بیفزاید.
نخستین جشن رسمی غدیر به سال 352 ق در ایام معزالدوله بُوَیهی (303 – 356) در عراق پایهگذاری شد اساس این جشن روایت احمد حنبل است.
رئیس قبیله حنبلیه که در مسند کبیر خود از براء بن عازب روایت کرده و گفت دریکی از سفرها در خدمت رسول خدا صلیالله علیه و آله بودیم که در غدیر خم فرود آمدیم، فرمان اجتماع برای نماز اعلام شد زیر دو درخت برای رسول خدا جارو زده شد نماز ظهر را خواندیم پیامبر صلیالله علیه و آله دست علی علیهالسلام را گرفتند و فرمودند: آیا میدانید که من برای مؤمنان از خودشان صاحباختیار تر (اول به نفس) هستم.
همه گفتند آری پس حضرت فرمودند: مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ، فَهذا عَلِىٌّ مَوْلاهُ. أَللّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ، وَ عادِ مَنْ عاداهُ پس عمر بن خطاب او را ملاقات کرد و گفت: گوارایت باد، ای پسر ابوطالب مولای من و هر مومن و مؤمنه گشتی.
آنگاه مقریزی شرح مختصری در مورد سرزمین غدیر خم مینویسد:
غدیر خم در سه میلی جُحفه در سمت چپراه میباشد چشمهای در آن برکه میریزد درختان فراوانی در اطراف آن هست.
از سنت شیعیان در این عید که همواره روز 18 ذیالحجه برگزار میشود، احیای شب عید به عبادت میباشد، نزدیک به زوال نیز دو رکعت نماز میخوانند جامعههای نو میپوشند، بردهها را میخرند و آزاد میکنند، قربانی میکشند و کارهای خیر فراوان انجام میدهند.
توضیح: مسلماً عدهای از همان زمان تاب تحمل این مراسم را نداشتند و اکنون هم ندارند. همانطور که تاب تحمل احادیث و روایات و آیاتی که در شأن مولیالموحدین امیرالمؤمنین علی علیهالسلام را آمده است نمیآورند و از هیچگونه کارشکنی و بدلسازی در این موضوع کوتاهی نکردند ولیکن زیبا فرمودهاند چراغی که ایزد بیفروزد هر کس فوت کند ریشهاش بسوزد. در آن زمان هم این عید باشکوه در عراق برگزار شد و عدهای برایشان گران آمد و سعی کردند بدلی برای خود دستوپا کنند.
نویسنده محترم در همان کتاب نوشتهاند: هنگامیکه شیعیان در عراق این عید را جشن گرفتند عوام اهل سنت خواستند خود را به آنها تشبیه کنند و زهرچشمی بگیرند در سال 389 ق هشت روز پس از غدیر جشن مفصلی گرفتند، اظهار شادمانی کردند کارهای لهو انجام دادند و گفتند: امروز روز ورود پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله با ابوبکر صدیق در نماز هست!!
در آن روز خود را آرایش نمودند چادرها نصب کردند و آتشافروزی کردند و کارهایی انجام دادند که در تاریخ بغداد یادشده است.
توضیح جالبتوجه است که بدانید که اولاً هجرت در شب اول ربیعالاول آغازشده و دخول پیامبر صلیالله علیه و آله به نماز بدون تردید در اول ربیعالاول بوده است نه در 26 ذیالحجه که سنیها جشن برگزار میکنند.
ثانیاً: بر اساس تحقیق ابوبکر در نماز نبوده بلکه شخص دیگری به نام عبدالله بن اُریقط بهعنوان راهنما در نماز بوده که بحث در این مورد باشد وقتی دیگر.
نویسنده محترم در ادامه در کتابش میپردازد به اولین جشن رسمی غدیر در مصر در روز 18 ذیالحجه 362 ق برای نخستین بار جشن مفصلی در مصر و مغرب (مراکش) برگزار شد جمعیت انبوهی برای دعا و عبادت گرد آمدند که آن روز عید بود؛ زیرا در آن روز پیامبر صلیالله علیه و آله علی علیهالسلام را بهعنوان خلیفه برگزیده بودند و پیمان خلافت بسته بودند.
در آن روز اجتماع باشکوهی در مسجد جامع قاهره برگزار شد قاریان قرآن تلاوت کردند، شعرا شعر انشاء کردند فقها گرد آمدند و مراسم تا ظهر ادامه یافت. آنگاه به مصر رفتند و از دست خلیفه جایزه دریافت کردند.
پس اینگونه ادامه میدهد: در دههی میانی ذیالحجه همهی امرا و درجهداران خود را مهیای حضور در مراسم عید غدیر میکنند.
روز هیجدهام ذیالحجه، خلیفه بدون سایبان و بدون تشخص برای حضور در مراسم قرائت خطبه حاضر میشود.
در آن روز طبق روال وزیر داخل قصر میشود، خلیفه حرکت میکند تا برای جلوس روی تخت مهیا شود وزیر با خدموحشم خلیفه را همراهی میکنند تخت را مقابل درب کاخ میگذارند. بیش از 5000 نفر نظامی سواره و در حدود 1000 نفر تیرانداز پیاده و در حدود 7000 نفر پرچم به دست از اصناف مختلف در صفهای منظم در اطراف خلیفه حرکت میکنند، به مقام رأس الحسین علیهالسلام مشرف میشوند. سپس خلیفه بر منبر رفته و خطبه پیامبر صلیالله علیه و آله که در روز غدیر ایراد فرمودند را قرائت میکند.
سپس قاضی آمده دو رکعت نماز عید را با مردم میخواند و در آن روز بیش از روز عید قربان قربانی میکشند و همگان از عالی و دانی و ثروتمند و فقیر جایزه دریافت میکنند.
کسانی که دختر دم بخت دارند و یا قصد داماد کردن پسردارند منتظر میشوند که دههی غدیر فرابرسد و از جایزه خلیفه به اهداف خود برسند. البته ایشان مفصلتر نقل کردهاند و ما بهاختصار اشاره کردیم البته توجه دارید که دولت فاطمیان نزدیک به یک هزار سال پیش بوده و قصد ما از نقل این موضوع اولاً بیان این مطلب است که برخی تصور نکنند که این اعیاد در دوران اخیر برگزار میشود بلکه بدانند که در دوران اخیر متأسفانه محبان و شیعیان اهلبیت آن اهمیتی را که باید به این عید بزرگ الهی بدهند نمیدهند و در خیلی از امور کوتاهی میکنند ایکاش در هر خانه ای از خانههای شیعیان بهقدر وسع خانواده مراسم برگزارمی شد حداقل کاسهای نقل یا شاخهای گل یا کتابی به چند همسایه هدیه میشد که هرچقدر هم ازنظر مادی کمارزش باشد ازنظر معنوی ارزشمند بوده و از منظر باصفای فرزندش مهدی موعود دور نخواهد ماند.[10]
اما چرا دههی غدیر؟ مگر اتفاق در یک روز نبود؟ پس چرا دهه برگزار میکردند و اکنون نیز برخی از فقهای بزرگوار سفارش به دههی غدیر فرمودند؟
روز غدیر به نص قرآن کریم روز اکمال دین و اتمام نعمت است از دیدگاه قرآن کریم عدد 10 عدد اکمال و اتمام است.
خداوند تبارکوتعالی در قرآن در بحث جناب موسی علیهالسلام و وعدهی یکماههاش به او میفرماید سپس آن را با ده روز دیگر به اتمام رساندیم.
«وَ واعَدْنا مُوسى ثَلاثینَ لَیْلَةً وَ أَتْمَمْناها بِعَشْرٍ فَتَمَّ میقاتُ رَبِّهِ أَرْبَعینَ لَیْلَةً وَ قالَ مُوسى لِأَخیهِ هارُونَ اخْلُفْنی فی قَوْمی وَ أَصْلِحْ وَ لا تَتَّبِعْ سَبیلَ الْمُفْسِدینَ»[11] زمانی که این نماز را بخوانی، با حُجّاج در ثواب حجّشان شریک هستی، اگرچه حج انجام ندادهای.
و باز در سورهی بقره آیه 196 میفرمایند:
اگر کسی در حج واجب دسترسی به قربانی نداشت (مسلماً حجش ناقص است) پس باید که 10 روز روزه بگیرد سه روز آن را در حج و 7 روز دیگرش را در وطن.
مرحوم علامه طباطبایی (ره) در مورد واژگان اکمال و اتمام بهتفصیل سخن گفتهاند به این نتیجه رسیده که «اتمام» عبارت است از انضمام همهی اجزای چیزی پس از شروع در آن ولی اکمال عبارت است از حالتی که اگر چیزی به آن حالت نرسد به اثر مطلوب خود نخواهد رسید.[12]
در ادبیات عرب کمتر از ده را جمع قِلَّه و ده به بالا را جمع کَثَره گویند.
راغب مینویسد: اَلعَشَرَةُ هُوَ العَدادُ الکامِل.
ده عدد کامل هست.
پس اگر عید سعید غدیر را یک روز، سه روز، یا یک هفته بگیریم خوب است بسیار هم خوب است ولی تا بهصورت دهگی نباشد به حد تمام و کمال نمیرسد.
به همین جهت در آدابورسوم ما دههی عاشورا دههی اربعین دههی فاطمیه و دههی کرامت برگزار میشود. برخی نوشتهاند که بنیانگذار مجالس دهگی حضرت امام رضا علیهالسلام بودهاند که از روز اول محرم منزل خود را سیاهپوش کرده و به ابن شبیب در روز اول محرم فرمودند: ای شبیب اگر خواستی به چیزی گریه کنی به امام حسین علیهالسلام گریه کن.[13]
بیائید امسال هرکدام بهطور فردی یا جمعی یکقدم در معرفی جشن غدیر به دیگران برداریم و در این دهه کام یکدیگر را شیرین کنیم.
عاشقان عیدتان مبارک
فصل بعد رخدادهای روز 18 ذیالحجه از آغاز آفرینش جهان تا عصر رسالت پیامبر صلیالله علیه و آله، به امید دیدار شما.
[1] کافی ج 4 ص 149
[2] علامه امینی الغدیر ج 1 ص 513
[3] خصائص الئمه ص 42
[4] کلینی همان
[5] مسعودی التنبیه و الاشرف ص 221
[6] امینی الغدیر ج 1 ص 536
[7] غدیر در گذر زمان نوشته علی اکبر مهدی پور
[8] همان ج 5
[9] همان
[10] کتاب عید الغدیر فی اعهد الفاطمیین- مقریزی الخطط القریزیه ج 2
[11] سوره اعراف آیه 42
[12] المیزان ج 2 ص 77
[13] شیخ صدوق الامالی ص 112