- سایت رسمی اطلاع رسانی حاجیه خانم اکبری
بسمالله الرحمن الرحیم
یا فاطمة الزهرا سلامالله اغیثینی
روز هیجدهم ذی الحجه به مناسبت مسئله با عظمت و پر شکوه اجتماع 120000 نفری زائران خانه خدا به هنگام بازگشت از مراسم حج در آخرین حج پیامبر صلی الله علیه و آله، به حجة الوداع معروف شد و در سرزمین غدیر خم به نام «غدیر» شهرت یافت.
اتفاقات مهمی که در سال دهم هجری اتفاق افتاد، تنها اتفاقات این روز نمی باشد، بلکه براساس روایات تاریخی این روز پیشینه ای طولانی دارد که به اولین روزهای آفرینش آسمان ها و زمین بر می گردد و خوب است که غدیریان و اهالی عید غدیر اگر چه مختصر اطلاعاتی در این رابطه داشته باشند. اگر چه می دانم که مخاطبان ما از اطلاعات کافی برخوردار هستند، این مطالب فقط برگ سبزی است تُحفه درویش و به امید دعای خیر شما عزیزان و چشم داشت به فرزندان مولی امیرالمومنین علیه السلام.
پیشینه غدیر
عرض ولایت: خداوند منان در آیات نورانی قرآن از عرض امانت به آسمان ها و زمین خبر داده است.
انا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا.[1]
ما امانت [الهى و بار تكليف] را بر آسمانها و زمين و كوهها عرضه كرديم پس از برداشتن آن سر باز زدند و از آن هراسناك شدند ولى انسان آن را برداشت راستى او ستمگرى نادان بود.
از امام صادق علیه السلام در مورد این آیه پرسیدند و فرمودند:
منظور از امانت، ولایت امیرالمونان علی علیه السلام می باشد.[2]
امام صادق علیه السلام در فرازی از یک حدیث طولانی می فرمایند: خداوند در روز غدیر، ولایت را بر اهل آسمان های هفتگانه عرضه نمود، اهل آسمان هفتم به آن پیشی گرفت و خداوند با عرش آن را مزین نمود و …. سپس آن را به زمین ها عرضه نمود، مکه به زمین های دیگر پیشی گرفت پس خداوند آن را با کعبه مزین نمود و….
سپس آن را به کوه ها عرضه نمود، پس سه کوه به آن پیشی گرفت؛ کوه عقیق، کوه فیروزه، کوه یاقوت، این کوهها برترین جواهرات عالم را در خود دارند.[3]
بر اساس این روایات منظور از «حمل» در این آیه بر دوش کشیدن نیست بلکه بر خود بستن است، یعنی به دروغ آن را ادعا کردن است و منکر مقام صاحبان ولایت شدن است، لذا با جمله ی «إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا» پایان یافته است.[4]
بر اساس این روایات ولایت امیرالمونان علی علیه السلام دو هزار سال پیش از آفرینش انسان، در روز غدیر یعنی هجدهم ذی الحجه بر آسمان ها و زمین و کوه ها عرضه شده و این اولین اتفاق در روز غدیر می باشد.[5]
رخداد دوم که احادیث و روایات ما از آن به عنوان یکی از رخدادهای این برهه از زمان یاد کرده اند؛ پذیرش توبه ی حضرت آدم علیه السلام بوده است. اعتقاد قطعی شیعیان بر این اساس است که همه ی پیامبران، امامان و فرشتگان معصوم هستند، هرگز گناه کبیره و یا صغیره ای قبل از بعثت و یا بعد از بعثت از امامت و یا بعد از امامت از آن ها سر نمی زند و همه ی بزرگان بر آن تصریح و تأکید نموده اند.
پس آن چه از حضرت آدم سر زده گناه نبوده، نافرمانی از دستور اکید الهی نبوده، بلکه ترک اولی بوده که منافات با مقام عصمت نداشت.
خداوند منان اسامی پنج تن آل عبا را به او آموخت، او نیز به اصحاب کساء متوسل شده، به سوی خداوند منان توبه نمود و خداوند توبه اش را پذیرفت.
امام صادق علیه السلام فرمودند: خداوند منان توبه ی حضرت آدم را در روز غدیر پذیرفت او نیز به شکرانه ِ آن روز غدیر را روزه گرفت.[6]
اتفاق دیگر در این روز طبق روایات ما، انتصاب حضرت شیث فرزند آدم به وصایت ایشان. شیث همان هبة الله است که 5 سال بعد از حضرت هابیل متولد شد و 712 سال عمر کرد و نسل حضرت آدم علیه السلام تنها از او تداوم یافت، در نتیجه همه ی انسان ها از تبار او می باشند. خداوند برای او حوریه ای از بهشت فرستاد و فرزندی از او متولد شد و برای «یافث» فرزند دیگر آدم حوریه ای از بهشت آمد و دختری برای او متولد شد پسر شیث با دختر یافث ازدواج کرد و نسل آدم تداوم یافت.[7]
حضرت آدم علیه السلام به فرمان خداوند، شیث را به وصایت خود برگزید. این انتصاب روز غدیر اعلام گردید.
به روایتی کشتی حضرت نوح علیه السلام در روز غدیر بر کوه جودی نشست و آن طوفان سهمگین تاریخ بشریت در روز غدیر پایان یافت.[8]
براساس نص قرآن کریم، همه ی انسان ها پیش از طوفان، از تبار حضرت نوح هستند.
وَ جَعَلْنا ذُرِّيَّتَهُ هُمُ الْباقينَ [9]؛ و فرزندانش را همان بازماندگان (روی زمین) قرار دادیم.
رخداد مهم دیگر که ائمه معصوم علیهم السلام از آن به عنوان رخداد غدیر یاد کرده اند، نجات حضرت ابراهیم علیه السلام از آتش است.
امام رضا علیه السلام در ستایش روز غدیر می فرمایند: غدیر در میان سه عید قربان، فطر، و جمعه همانند ماه در میان ستارگان است و آن همان روزی است که خداوند حضرت ابراهیم را از میان آتش نمرود نجات داد.[10]
امام صادق علیه السلام می فرمایند: غدیر همان روزی است که خداوند حضرت ابراهیم را از آتش نجات داد پس او نیز به شکرانه، آن روز را روزه گرفتند.[11]
و دیگر غلبه حضرت موسی علیه السلام بر ساحران است و در همین روز حضرت موسی علیه السلام از خداوند خواست برادرش هارون را همراه او بفرستد، خداوند نیز وعده داد که به وسیله ی هارون بازوانش را محکم و نیرومند سازد.[12]
در روز 18 ذی الحجه الحرام حضرت موسی علیه السلام به فرمان خداوند برادرش هارون را به وصایت خود برگزیدند و اعلام نمود.[13]
اعلام وصایت یوشع ابن نوح پس از در گذشت هارون که حضرت موسی علیه السلام ایشان را در چنین روزی بعد از رحلت هارون به وصایت منصوب کردند.
بعثت حضرت ادریس؛ خداوند منان در روز غدیر حضرت ادریس را به پیامبری برانگیخت.
نصب آصف بن برخیا در چنین روزی بود که حضرت سلیمان علیه السلام آصف بن برخیا را به جانشینی خود برگزید و امت خود را بر آن گواه گرفت و با آیات و بینات مقام والای او را به همگان اعلام فرمود.
نصب شمعون صفا در روز غدیر؛ حضرت عیسی علیه السلام شمعون بن حَمّون بن صفا را به جانشینی خود برگزید و جانشینی او را به همگان آشکار ساخت.[14]
قصد از بیان این رخدادها این است که بدانیم این برهه از زمان دارای موقعیت خاصی در طول تاریخ بشریت است و دارای اهمیت فراوان نه تنها برای مسلمانان بلکه برای ادیان دیگر هم دارای اهمیت است گویا خداوند برای این روز چنان برنامه ای چیده که در هیچ دینی از ادیان الهی به دست فراموشی سپرده نشود و معتقدین به همه ی ادیان الهی در طول سال یک ربطی با این روز داشته باشند.
با طرح کردن خلافت حضرت علی علیه السلام، و نصب ایشان در این روز بخصوص به وصایت رسول اکرم صلی الله علیه و آله بر عظمت و نورانیت و اهمیتش افزوده شد، و جالب این که از لطائف مقدرات الهی این است که در روز 18 ذی الحجه عثمان کشته شد و مردم پس از 23 سال غصب خلافت، با امیرالمومنین علی علیه السلام بیعت کردند و خلافت ظاهری آن حضرت بار دیگر مقارن با روز غدیر شد.[15]
اما جشن و سرور همگانی
امام صادق علیه السلام فرمودند: رسول خدا صلی الله علیه و آله به امیرالمومنان علی علیه السلام امر فرمودند که روز غدیر را جشن بگیرند و همه ی پیامبران به اوصیای خود وصیت می کردند که آن روز را جشن بگیرند.
در حدیث دیگر آمده است که خداوند پیامبری را به پیامبری بر نینگیخت جز این که روز بعثتش را در چنین روزی (غدیر) قرار داد و تاکید کرد که حرمت آن را نگهدارند.[16]
زیرا اوصیای خود را در چنین روزی بر می گزیدند و جانشین خود را در چنین روزی اعلام می کردند.[17]
اما غدیر در اسلام
روز غدیر در واقع عید آل محمد علیهم السلام و روز جشن اهل بیت است و به همین جهت تاکید خاصی از سوی ائمه علیهم السلام بر جشن گرفتن و اظهار سرور و شادی در این روز وارد شده است.
شخصی یهودی که در مجلس عمر حاضر بود گفت: اگر آیه « اليَومَ اَكمَلتُ لَكُم دينَكُم و اَتمَمتُ عَلَيكُم نِعمَتيو..» که در روز غدیر نازل شده در امت ما نازل شده بود و ما روز نزول آن را عید می گرفتیم.[18]
امام صادق علیه السلام فرمودند: انبیاء بنی اسرائیل روزی را که جانشین بعد از خود را تعیین می کردند عید قرار می دادند.
در لسان پیامبر و امامان علیهم السلام به برگزاری جشن و شادی در روز غدیر سفارشات فراوان شده و فضیلت عید غدیر و اهمیت خاص آن در مقایسه با سایر اعیاد بیان فرموده اند، که به برخی از آن ها اشاره می کنیم.
رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: روز غدیر خم افضل و بالاترین عید های امت من است.
امیرالمونین علی علیه السلام فرمودند: این روز، روز عظیم الشأنی است.
در سالی که عید غدیر با روز جمعه مقارن شده بود حضرت خطابه ای ایراد نمودند و ضمن آن مطالب زیادی درباره ی عید گرفتن غدیر فرمودند از جمله فرمودند:
«خداوند در این روز؛ عید عظیم و بزرگ را برای شما جمع نموده است».
جمعه و غدیر
امام صادق علیه السلام فرمودند: خداوند هیچ پیامبری را نفرستاد مگر آن که این روز را عید گرفته و حرمت آن را نگه داشته است.
عید غدیر( عید الله اکبر) است یعنی عید بزرگ خداوند است.
عید غدیر خم از عید فطر و قربان و جمعه و روز عرفه افضل تر است و نزد خداوند منزلت والاتری دارد. روز غدیر خم روزی است که خداوند آن را برای شیعیان و محبان ما عید قرار داده است و فرمودند: شاید گمان می کنید که خداوند روزی با حرمت تر از روز غدیر خلق کرده است، نه به خدا قسم، نه به خدا قسم، نه به خدا قسم.
امام صادق علیه السلام فرمودند:روز قیامت چهار روز را مانند عروس به پیشگاه الهی می برند، عید فطر، عید قربان، روز جمعه و عید غدیر که روز غدیر در مقابل عید قربان و فطر و جمعه مانند ماه تابان بین ستارگان است.
خداوند تعالی بر غدیر ملائکه مقربین را موکل می کند که رئیسشان جبرئیل است و انبیاء مرسلین را که رئیسشان حضرت محمد صلی الله علیه و آله است و اوصیاء منتخبین را که رئیسشان امیرالمومنین علی علیه السلام است و اولیاء خود را که رئیسشان سلمان و ابوذر و مقداد و عمار هستند. اینان «غدیر» را همراهی می کنند تا آن روز را وارد بهشت نمایند.
امام رضا علیه السلام فرمودند: این روز، روز عید اهل بیت محمد علیهم السلام است هر کس این روز را عید بگیرد مالش را زیاد می کنند.
در روز عید غدیری حضرت عده ای از خواص اصحاب خود را برای افطار دعوت فرمودند و به منازل آنان هدیه و عیدی فرستادند و درباره ی فضائل این روز سخنانی فرمودند.
امام هادی علیه السلام: روز غدیر روز عید است و افضل اعیاد نزد اهل بیت و محبان ایشان به شمار می آید.[19]
جشن غدیر در آسمان ها
درباره این که روز غدیر را می شناسند و آن را جشن می گیرند و روایات بی شمار است ولیکن به اختصار به چند حدیث اکتفا می کنیم.
غدیر، روز عهد معهود
امام صادق علیه السلام فرمودند: نام عید غدیر در آسمان ها روز «عهد معهود» است.
امام رضا علیه السلام فرمودند: روز غدیر روزی است که خداوند به جبرئیل امر می کند تا تختی از کرامت خود در مقابل بیت المعمور قرار دهد، پس جبرئیل بر فراز آن قرار می گیرد و ملائکه از همه ی آسمان ها جمع می شوند و بر پیامبر صلی الله علیه و آله ثنا می فرستند و برای شیعیان امیرالمومنین و ائمه علیهم السلام و محبان ایشان استغفار می کنند.
اما حدیث شیرین و لذت بخش به عنوان هدیه و عیدی این عید برای همه ی شما بزرگواران من با دیدن این حدیث طمع کردم، دعا کردم، گریه کردم و در نهایت برای این که به عنوان قطره ای در اقیانوس بیکرانه غدیر دست و پا می زنم و در عظمت این بیکرانه مات و مبهوت و متحیر هستم . ذوق کردم نمی دانم آیا می توانم از پشت این جعبه ی شیشه ای که مقابل شماست و مطالب را می بینید در شما هم طمع و ذوقی بوجود بیاورم. آن قدر که اکنون دست های خود را ملتمسانه به سوی بانوی دو سرا دراز کنیم و بگوئیم که شما را دوست داریم و به ولایت همسرت و اولادت دل بسته ایم.
اما احادیث نثار فاطمه علیها السلام در جشن غدیر
امام رضا علیه السلام فرمودند: از پدرش امام موسی بن جعفر علیه السلام از پدرش امام صادق نقل می فرمایند که فرمودند: روز غدیر نزد اهل آسمان مشهورتر از اهل زمین است. خداوند تعالی در بهشت قصری بنا فرمده که بنای آن خشتی از نقره و خشتی از طلا است و در آن قصر صد هزار اتاق سرخ رنگ و صد هزار خیمه ی سبز رنگ وجود دارد و خاک آن از مشک و عنبر است و در آن قصر چهار نهر جاری است، نهری از شراب و نهری از آب و نهری از شیر و نهری از عسل در کناره های این نهرها درختانی از انواع میوه ها قرار دارد و بر آن درختان طیوری هستند که بدن های آن ها از لولو و بالهایشان از یاقوت است و به انواع صداها می خوانند روز غدیر که فرا می رسد اهل آسمان ها وارد این قصر می شوند و تسبیح و تقدیس و تهلیل می گویند آن پرندگان هم به پرواز در می آیند و آن عطرها را بر آنان می پاشند.[20]
و روایت است که ملائکه در روز غدیر نثار فاطمه علیها السلام را که همان میوه ی درخت طوبی است که در شب زفاف حضرت به امر الهی از آن درخت در آسمان ها پخش شد و ملائکه آن ها را به عنوان یادگار برداشتند ، در روز غدیر به یکدیگر هدیه می دهند وقتی آخرین ساعات روز غدیر فرا می رسد ندا می آید به مراتب و درجات خود برگردید که به احترام محمد و علی تا سال آینده در چنین روزی از لغزش و خطر در امان خواهید بود.[21]
مبحث بعدی عید غدیر را چگونه جشن بگیریم.
ختم و توسل به حضرت علی علیه السلام این ختم برای هر حاجتی مجرب است.
دو رکعت نماز هدیه به امیر المومنین علی علیه السلام پس از نماز 41 مرتبه خوانده شود:
اللَّهُمَ صَلِ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَسْأَلُكَ بِحَقِ روح عليّ بن أبي طالب عليه السّلام الّذی لَمْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ طَرْفَةَ عَيْنٍ أَبَداً أَنْ تَقْضِيَ حَاجَتِی.[22]
و ختمی دیگر 14 مرتبه صلوات فرستاده شود و سپس هزار مرتبه ذکر یا علی گفته شود و بعد از آن 14 مرتبه صلوات فرستاده شود این عمل برای قضای حاجت بسیار مهم است.[23]
زیارت امیرالمومنین علی علیه السلام
سید ابن طاووس در اقبال از امام جعفرصادق علیه السلام نقل کرده است که:
وقتی به محل شهادت أمير المؤمنين صلوات اللَّه عليه رسیدی غسل نموده لباس پاک و معطر بپوش و با آرامش و وقار حرکت کن وقتی به باب السلام رسیدی رو به قبله بنما، سه مرتبه تکبیر گفته و بگو :
سپس نزدیک قبر شده بگو:
السَّلامُ عَلَيْكَ يا وَصِيَّ الأَوْصياءِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا عِمادَ الأتْقِياءِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا وَلِيَّ الأَوْلِياءِ ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا سَیدَّ الشُّهَداءِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا آيَةَ اللَّهِ الْعُظْمى، السَّلامُ عَلَيْكَ يا خامِسَ اهْلِ الْعَباءِ ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا قائِدَ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ الأتْقِياءِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا عِصْمَةَ الأَوْلِياءِ.
السَّلامُ عَلَيْكَ يا زَيْنَ الْمُوَحِّدِينَ النُّجَباءِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا خالِصَ الإخِلّاءِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا والِدَ الأَئِمَّةِ الأُمَناءِ ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا صاحِبَ الْحَوْضِ وَ حامِلَ اللِّواءِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا قَسِيمَ الْجَنَّةِ وَ لَظى ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ شَرَّفَتْ بِهِ مَكَّةُ وَ مِنى، السَّلامُ عَلَيْكَ يا بَحْرَ الْعُلُومِ وَ كَهْفَ الْفُقَراءِ.
السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ وُلِدَ فِي الْكَعْبَةِ وَ زُوِّجَ فِي السَّماءِ بِسَيِّدَةِ النِّساءِ، وَ كانَ شُهُودُهَا الْمَلائِكَةَ الْأَصْفِياءَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مِصْباحَ الضِّياءِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ خَصَّهُ النَّبِيُّ بِجَزِيلِ الْحَبَاءِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ باتَ عَلى فِراشِ خَاتَمِ الأَنْبِياءِ وَ وَقاهُ بِنَفْسِهِ شَرَّ الأَعْداءِ.
السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ رُدَّتْ لَهُ الشَّمْسُ فَسامى شَمْعُونَ الصَّفا، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ انْجَى اللَّهُ سَفِينَةَ نُوحٍ بِاسْمِهِ وَ اسْمِ أَخِيهِ حَيْثُ الْتَطَمَ الْماءُ حَوْلَها وَ طَمى .
السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ تابَ اللَّهُ بِهِ وَ بِأَخِيهِ عَلى آدَمَ إِذْ غَوى، السَّلامُ عَلَيْكَ يا فُلْكَ النَّجاةِ الَّذِي مَنْ رَكِبَهُ نَجى وَ مَنْ تَأخَّرَ عَنْهُ هَوى، السَّلامُ عَلَيْكَ يا خَاطِبَ الثُعْبانِ وَ ذِئْبِ الْفَلا .
السَّلامُ عَلَيْكَ يا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا حُجَّةَ اللَّهِ عَلى مَنْ كَفَرَ وَ أَنَابَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا إِمامَ ذَوِي الأَلْبابِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَعْدِنَ الْحِكْمَةِ وَ فَصْلَ الْخِطابِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مِيزانَ يَوْمِ الْحِسابِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا فاصِلَ الْحُكْمِ النّاطِقِ بِالصَّوابِ.
السَّلامُ عَلَيْكَ ايُّهَا الْمُتَصَدِّقُ بِالْخاتَمِ فِي الْمِحْرابِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ كَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتالَ بِهِ فِي يَوْمِ الأَحْزابِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ اخْلَصَ لِلَّهِ الْوَحْدانِيَّةَ وَ أَنَابَ، السَّلامُ عَلَيْكَ ياقَاتِلَ خَیبَرَ وَ السَّلامُ عَلَيْكَ يا قالِعَ البابَ ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ دَعاهُ خَيْرُ الأَنامِ الَى الْمَبِيتِ عَلى فِراشِهِ فَأَسْلَمَ نَفْسَهُ لِلْمَنِيَّةِ وَ أَجابَ.
السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ لَهُ طُوبى وَ حُسْنُ مَآبٍ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُهُ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا وَلِيَّ الدِّينِ وَ يا سَيِّدَ السَّاداتِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا صاحِبَ الْمُعْجِزاتِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ نَزَلَتْ فِي فَضْلِهِ سُورَةُ الْعادِياتِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ كُتِبَ اسْمُهُ فِي السَّماءِ عَلَى السُّرادِقاتِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مُظْهِرَ الْعَجائِبِ وَ الآياتِ.
السَّلامُ عَلَيْكَ يا أَمِيرَ الْغَزَواتِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مُخْبِراً بِما غَبَرَ وَ ما هُوَ آتٍ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مُخاطِبَ ذِئْبِ الْفَلَواتِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا خاتِمَ الْحِصى وَ مُبَيِّنَ الْمُشْكِلاتِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ عَجِبَتْ مِنْ حَمَلاتِهِ فِي الْوَغا مَلائِكَةُ السَّماواتِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَنْ ناجَى الرَّسُولَ فَقَدَّمَ بَيْنَ يَدَيْ نَجْواهُ الصَّدَقاتِ.[24]
[1] سوره احزاب آیه 72
[2] کافی ج 1 ص 413
[3] اقبال الاعمال ج 2 ص 262
[4] البرهان ج 8 ص 92
[5] البرهان ج 8 ص 89
[6] اوائل المقالات شیخ مفید
[7] طریحی مجمع البحرین ج 2 ص 257
[8] طریحی مجمع البحرین ج 2
[9] سوره صافات آیه ی 77
[10] اقبال الاعمال ج 2
[11] اقبال الاعمال ج 2
[12] سوره قصص آیه 35
[13] اقبال الاعمال ج 2
[14] اقبال مسار شیخ مفید
[15] اثبات الهداة ج 2 – بحار الانوار ج 31
[16] کافی ج 4 ص 149
[17] اقبال الاعمال ج 2
[18] الغدیر ج 1 ص 283
[19] عوام ج 15 ص 208 الی 226
[20] عوالم ج 15
[21] بحار ج 37 – عوالم ج 15
[22] مخازن ج 1 ص 36
[23] مخازن ج 1 ص 51
[24] بحار الانوار ج 97 ص 373 باب 5